کاهش ازدواج و تأخیر در تولد فرزند اول، مهم ترین عوامل افت باروری در ایران است

علیرضا رئیسی در بیست وچهارمین کنگره بین المللی انجمن علمی باروری و ناباروری ایران با تأکید بر جوانی جمعیت، با عرضه تصویری از وضعیت جمعیتی کشور اظهار داشت: ایران همزمان با سه روند کاهش باروری، ریزش پیوسته موالید و شتاب فزاینده سالمندی مواجه است؛ روند هایی که در صورت تداوم، ساختار جمعیتی کشور را با تغییرات جدی رو به رو خواهد نمود.
وی با اشاره به کاهش مستمر نرخ باروری کل در کشور اضافه کرد: این شاخص از ۱.۵۴ فرزند به ازای هر زن در سال ۱۴۰۲ به ۱.۴۴ در سال ۱۴۰۳ و ۱.۳۴ در سال ۱۴۰۴ رسیده است. درحال حاضر ۲۹ استان از ۳۱ استان کشور پایین تر از سطح جانشینی جمعیت، یعنی ۲.۱ فرزند به ازای هر زن، قرار دارند.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اعلان اینکه تعداد موالید کشور طی یک دهه گذشته حدود ۴۳ درصد کاسته شده است، اظهار داشت: تعداد تولد ها از یک میلیون و ۵۷۰ هزار و ۲۱۹ مورد در سال ۱۳۹۴ به حدود ۸۹۲ هزار مورد در سال ۱۴۰۴ رسیده است. همین طور بررسی آمار شش ماهه اول سال ۱۴۰۵ از ادامه روند کاهشی موالید نسبت به مدت مشابه سال قبل حکایت دارد.
کاهش ازدواج و تأخیر در تولد فرزند اول؛ ریشه اصلی افت باروری رئیسی با تکیه بر ضرورت توجه به عوامل ساختاری کاهش باروری اشاره کرد: مقایسه نرخ باروری کل با باروری نکاحی نشان داده است مسئله اصلی فقط کاهش تمایل زوج های متأهل به فرزندآوری نیست. نرخ باروری نکاحی حدود ۲.۵۴ فرزند است، در حالیکه نرخ باروری کل به ۱.۳۴ رسیده است؛ این فاصله نشان داده است کاهش ازدواج و تأخیر در تشکیل خانواده و تولد فرزند اول، اهمیت بالای ی در افت باروری کشور دارد.
وی با اشاره به کاهش حدود ۲۳ درصدی ازدواج ها در فاصله سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۴ اضافه کرد: میانگین سن ازدواج زنان در کشور حدود ۲۴ سال و سن مادر شدن در زمان تولد اولین فرزند حدود ۲۷ سال است. این فاصله زمانی و بالا رفتن سن ازدواج، فرصت فرزندآوری خانواده ها را محدودتر می کند و احتمال تولد فرزندان دوم و سوم را نیز می کاهد.
شتاب سالمندی و کاهش رشد طبیعی جمعیت معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به تغییر ساختار سنی جمعیت کشور اظهار داشت: سهم جمعیت ۶۰ سال و بیش از حدود ۹ درصد در سال ۱۳۹۵ به حدود ۱۲ درصد در سال ۱۴۰۵ رسیده و میانه سنی جمعیت کشور نیز حالا حدود ۳۵ سال است. این فاکتورها نشان داده است جمعیت ایران از ساختار جوان فاصله گرفته و بسمت سالمندی حرکت می کند.
وی اضافه کرد: رشد طبیعی جمعیت از حدود ۱.۳ درصد در سال ۱۳۹۰ به حدود نیم درصد در سال ۱۴۰۴ کاسته شده است. از طرف دیگر، کوچک شدن گروههای سنی متولدشده در سالهای گذشته به معنای کاهش تعداد مادران بالقوه در دهه های آینده است؛ ازاین رو حتی ثابت ماندن نرخ باروری نیز به تنهایی برای توقف روند کاهش موالید کافی نخواهد بود.
رئیسی با اشاره به بالا رفتن سن جمعیت و پیامد های آن برای نظام سلامت تصریح کرد: با افزایش سهم سالمندان، احتیاج به خدمات سلامت سالمندی، مراقبت های طولانی مدت و برنامه ریزی متناسب با تغییر ساختار سنی جمعیت نیز افزایش خواهد یافت.
ضرورت تدوین سیاستهای جمعیتی متناسب با شرایط استان ها معاون بهداشت وزارت بهداشت با تکیه بر تفاوت های منطقه ای در فاکتورهای جمعیتی اظهار داشت: یک سیاست یکسان برای همه استانها پاسخگوی شرایط جمعیتی کشور نیست. تفاوت در سطح باروری، سن ازدواج، فاصله ازدواج تا تولد فرزند اول و سرعت سالمندی ایجاب می کند سیاستها و مداخلات جمعیتی متناسب با خاصیت های هر منطقه طراحی و اجرا شوند.
وی چند اولویت را برای مواجهه با چالش های جمعیتی کشور برشمرد و اضافه کرد: نخست، تمرکز برنامه های جوانی جمعیت بر زنجیره ازدواج تا تولد فرزند اول، سن ازدواج و فاصله زمانی تا اولین فرزند است؛ برای اینکه مداخلات نباید فقط بر فرزند دوم و سوم متمرکز باشند.
رئیسی اضافه کرد: اولویت دوم، تقویت نقش نظام سلامت در مشاوره فرزندآوری، شناسایی فعال زوج های نیازمند خدمات، تشخیص و درمان ناباروری، مراقبت از حاملگی سالم، کاهش سزارین های غیرضروری و پیش گیری از سقط است. بطور خلاصه، در حال حاضر ۲۹ استان از ۳۱ استان کشور پایین تر از سطح جانشینی جمعیت، یعنی ۲.۱ فرزند به ازای هر زن، قرار دارند.
معاون بهداشت وزارت بهداشت با اشاره به اینکه تعداد موالید کشور ظرف یک دهه گذشته حدود ۴۳ درصد کاسته شده است، عنوان کرد: تعداد تولد ها از یک میلیون و ۵۷۰ هزار و ۲۱۹ مورد در سال ۱۳۹۴ به حدود ۸۹۲ هزار مورد در سال ۱۴۰۴ رسیده است. از سوی دیگر، کوچک شدن گروه های سنی متولدشده در سال های گذشته به معنای کاهش تعداد مادران بالقوه در دهه های آینده است؛ از این رو حتی ثابت ماندن نرخ باروری نیز به تنهایی برای توقف روند کاهش موالید کافی نخواهد بود.
رئیسی ضمن اشاره به بالا رفتن سن جمعیت و پیامد های آن برای سیستم سلامت خاطرنشان کرد: با افزایش سهم سالمندان، نیاز به خدمات سلامت سالمندی، مراقبت های طولانی مدت و برنامه ریزی متناسب با تغییر ساختار سنی جمعیت نیز افزایش خواهد یافت.
ضرورت تدوین سیاست های جمعیتی متناسب با شرایط استان ها معاون بهداشت وزارت بهداشت با تاکید بر تفاوت های منطقه ای در شاخصهای جمعیتی عنوان کرد: یک سیاست یکسان برای همه استانها پاسخگوی شرایط جمعیتی کشور نیست. تفاوت در سطح باروری، سن ازدواج، فاصله ازدواج تا تولد فرزند اول و سرعت سالمندی ایجاب می کند سیاست ها و مداخلات جمعیتی متناسب با خاصیت های هر منطقه طراحی و اجرا شوند.
وی چند اولویت را برای مواجهه با چالش های جمعیتی کشور برشمرد و افزود: نخست، تمرکز برنامه های جوانی جمعیت بر زنجیره ازدواج تا تولد فرزند اول، سن ازدواج و فاصله زمانی تا نخستین فرزند است؛ به جهت اینکه مداخلات نباید فقط بر فرزند دوم و سوم متمرکز باشند.
رئیسی افزود: اولویت دوم، تقویت نقش سیستم سلامت در مشاوره فرزندآوری، شناسایی فعال زوج های نیازمند خدمات، تشخیص و درمان ناباروری، مراقبت از حاملگی سالم، کاهش سزارین های غیرضروری و پیش گیری از سقط است.

منبع: طب اصیل