راز قلب قرمز روی گواهینامه ها تصمیم ۳۰۰ هزار ایرانی برای نجات هموطنان

به گزارش طب اصیل، ثبت نماد اهدای عضو روی گواهینامه های رانندگی در ایران، بعد از سال ها انتظار و بدون اطلاع رسانی گسترده، با استقبال بیشتر از ۳۰۰ هزار نفر شروع شد.

به گزارش گزارشگر خبرگزاری مهر؛ بعد از سال ها انتظار، امکان ثبت تمایل به اهدای عضو روی گواهینامه های رانندگی در ایران بصورت سراسری فراهم گردید. این اقدام که بدون اطلاع رسانی گسترده شروع شده، تنها در چند ماه اول با استقبال بیشتر از ۳۰۰ هزار نفر روبرو شده و قدمی مهم در توسعه فرهنگ نجات بخشی زندگی در کشور شمرده می شود.
از این رو با «دکتر کتایون نجفی زاده رییس انجمن اهدای عضو ایرانیان» به گفتگو پرداختیم.

خانم دکتر به عنوان نخستین سوال از پروسه اجرایی شدن مسیر نشان اهدای عضو بر روی گواهینامه رانندگی برایمان بگویید.

فرآیند درج نماد اهدای عضو روی گواهینامه های رانندگی، سابقه ای طولانی دارد. از حدود ۱۱ سال پیش پیگیر اجرایی شدن این طرح بوده ایم. در خیلی از کشورهای دنیا، افراد می توانند تمایل خودرا برای اهدای عضو بوسیله کارت ملی یا گواهینامه رانندگی اعلام کنند، اما متاسفانه این امکان در کشور ما تاکنون وجود نداشت.

طی چهار الی پنج سال گذشته موفق شدیم مصوبه ای از هیات دولت داشته باشیم، بر اساس اینکه تمایل فرد برای اهدای عضو روی کارت ملی، گواهینامه، کارت پایان خدمت و دفترچه بیمه ثبت گردد، اما متاسفانه با وجود جلسات گوناگون با نهادهای مختلف همچون ثبت احوال، راهنمایی و رانندگی و وزارت بهداشت، این طرح اجرایی نشد.
نقطه عطف ماجرا، دیداری با سردار حسینی، رییس پلیس راهور بود. ایشان بعد از شنیدن موضوع، دستور فوری دادند که ظرف دو هفته این کار باید اجرایی شود. با وجود این که حتی برای خودمان نیز غیرقابل باور بود، اما واقعا در عرض ۱۲ روز اجرایی شد.
یکی از همکاران ما در شهرستان برای تمدید گواهینامه مراجعه نموده بود. هنگام نام نویسی از او درباره ی تمایل به اهدای عضو س وال شد و بعد از تأیید، نشان قلب به رنگ قرمز روی گواهینامه اش درج شد. این مورد نشان از آن دارد که چنین طرحی بصورت سراسری در کشور اجرا شده است.
جالب تر اینکه در همان زمان، از ۲۰ مراجعه کننده دیگر نیز چنین سؤالی پرسیده شده بود و همگی تمایل خودرا اعلام نموده بودند. حال در هر نقطه ای از کشور، هنگام نام نویسی یا تمدید گواهینامه در دفاتر “پلیس +۱۰”، این سوال از متقاضی پرسیده می شود و در صورت تأیید، نشان قلب قرمز بر روی گواهینامه درج می شود.

نحوه ثبت اطلاعات چه طور است؟

در لحظه ثبت نام، اطلاعات فرد در سامانه ملی اهدای عضو به آدرس ehdacenter.ir ثبت می شود. اگر روزی اتفاقی برای فرد بیفتد، هم بوسیله گواهینامه و هم بوسیله این سامانه می توان متوجه تمایل او به اهدای عضو شد.
ما هنوز اطلاع رسانی رسمی و وسیع در اینباره انجام نداده ایم، اما استقبال مردم بسیار چشم گیر بوده است و ان شاءالله آمار دقیق گواهینامه های دارای نماد اهدای عضو به زودی بوسیله سامانه مرکزی اعلام خواهد شد.

آغاز ثبت نماد اهدای عضو روی گواهینامه رانندگی با استقبال ۳۰۰

هزار نفری بدون اطلاع رسانی

طرح درج نماد اهدای عضو روی گواهینامه های رانندگی بعد از سال ها پیگیری، عاقبت در کشور اجرایی شد. این اقدام که سال ها به علت موانع اداری و فنی معطل مانده بود، با پیگیری های مستمر انجمن اهدای عضو ایرانی ها و همکاری مستقیم پلیس راهور، طی مدت کوتاهی به مرحله اجرا رسید. در این فرایند، متقاضیان دریافت یا تمدید گواهینامه با سؤالی ساده مواجه می شوند: «آیا مایل به اهدای عضو در صورت مرگ مغزی هستید؟» که در صورت پاسخ مثبت، نماد قلب قرمز به نشانه اهداکننده عضو، بر روی گواهینامه درج می شود.
نکته قابل توجه آن است که اجرای این طرح، قبل از هرگونه اطلاع رسانی عمومی و شروع رسمی کمپین فرهنگی، با استقبال گسترده مردم مواجه گردید. فقط در روند عادی رفتن به مراکز “پلیس +۱۰”، بیشتر از ۳۰۰ هزار نفر در مدت دو تا سه ماه گذشته تمایل خودرا به ثبت رسانده اند. همزمان اطلاعات این افراد در سامانه ملی اهدای عضو (ehda.center.ir) نیز ثبت می شود تا در مواقع بحرانی، تصمیم گیری برای پیوند عضو با سهولت و اطمینان بیشتری صورت گیرد.
کمپین ملی این طرح با مشارکت صدا و سیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، شهرداری ها، سازمان زیباسازی و دیگر نهادهای فرهنگی در آستانه شروع است. پیش بینی می شود با شروع این فعالیت تبلیغاتی رسمی، آمار نام نویسی بشکل شایان توجهی افزایش یابد.

جایگاه ایران در راه اهدای عضو در کجا قرار دارد؟

ایران از نظر آمار اهدای عضو در رتبه نخست منطقه و آسیا قرار دارد. با این وجود در رتبه بندی جهانی، جایگاه ایران سی ویکم است. هم اکنون نرخ اهدای عضو در ایران حدود ۱۳ نفر به ازای هر یک میلیون نفر جمعیت (PMP) است، در صورتیکه کشور اسپانیا با آماری نزدیک به ۴۸ PMP در بالای جدول جهانی قرار دارد. این تفاوت چشم گیر نشان داده است که ظرفیت رشد بالایی در ایران وجود دارد و می توان با ارتقاء فرهنگ سازی و تسهیل فرآیندها، به جایگاه شایسته تری رسید.
سالانه بین ۵ تا ۸ هزار مرگ مغزی در کشور ثبت می شود. از این شمار، حدود نیمی از بیماران شرایط مناسب برای اهدای عضو دارند. در عمل، تنها حدود ۱۲۰۰ نفر پارسال به اهدای واقعی عضو رسیدند که این رقم با عنایت به ظرفیت موجود، پایین تر از حد انتظار است.

هر فرد مرگ مغزی چه تعداد اعضا اهدا می کند؟

هر فرد مرگ مغزی می تواند با اهدای ۸ عضو حیاتی شامل قلب، دو ریه، دو کلیه، کبد، لوزالمعده و روده ها جان بیماران نیازمند را نجات دهد. علاوه بر آن، تا ۵۳ نوع بافت همچون قرنیه چشم، پوست، استخوان، تاندون و دریچه های قلب نیز قابل اهداست که می تواند کیفیت زندگی بیماران را بشدت بهبود بخشد و از ناتوانی های جدی جلوگیری نماید.
آمار پیوند اعضا در ایران طی سال قبل شامل ۱۴۶۲ کلیه از مرگ مغزی، ۱۶۳۶ کلیه از افراد زنده، ۸۹۸ پیوند کبد از مرگ مغزی، ۸۶ کبد از افراد زنده، ۱۱۱ پیوند قلب و ۸ پیوند ریه بوده است. بالاترین میزان پیوند در ایران در ارتباط با کلیه و کبد است. به علت حساسیت بالای پیوند ریه، تنها حدود ۲۰ درصد ریه های اهداشده در جهان قابلیت پیوند دارند.
اهدا از نظر سنی محدودیتی ندارد و از نوزاد چند روزه تا سالمندان بالای ۸۰ سال می توانند در صورت برخورداری از شرایط بالینی مناسب، اهداکننده عضو یا بافت باشند.
با شروع رسمی کمپین اطلاع رسانی ملی و استمرار هم افزایی میان دستگاه های فرهنگی و اجرایی کشور، انتظار می رود آمار اهدای عضو در ایران جهشی قابل توجه داشته باشد و این فرهنگ انسانی و نجات بخش بیشتر از پیش در جامعه نهادینه شود.

فرهنگ اهدای عضو در ایران؛ از قلب های قرمز تا کوشش برای بازگرداندن زندگی

فرآیند اهدای عضو نه فقط یک اقدام انسانی، بلکه شبکه ای از تلاشهای حرفه ای، فرهنگی و فنی است که با جان انسان ها گره خورده است. در ماه های اخیر، ثبت نماد اهدای عضو روی گواهینامه های رانندگی بدون هیچ گونه تبلیغات رسمی شروع شد و با استقبال چشم گیر مردم مواجه گردید. بیشتر از ۳۰۰ هزار نفر تنها در دو تا سه ماه گذشته، با ثبت تمایل خود به اهدای عضو، نشان قلب قرمز را روی گواهینامه شان دریافت کرده اند.
در آستانه شروع رسمی کمپین اطلاع رسانی ملی با مشارکت نهادهایی چون صدا و سیما، وزارت ارشاد، شهرداری ها و سازمان زیباسازی، مقرر است این فرهنگ بیشتر از پیش در جامعه گسترش یابد. با وجود آنکه هنوز این طرح بصورت سراسری اطلاع رسانی نشده، همین استقبال اولیه نشان دهنده آمادگی فرهنگی جامعه برای مشارکت در این اقدام نجات بخش است.

پیوند در نوزادان چه طور است؟

در مواردی استثنایی، حتی نوزادانی که به علت شرایط خاص مغزی قادر به ادامه زندگی نیستند، با رضایت خانواده و بعد از تولد، اعضاء شان اهدا می شود. بدن این نوزادان، به علت وابستگی کامل به بدن مادر و بی احتیاجی به عملکرد مغزی مستقل در رحم، تا زمان زایمان حفظ می شود و بعد از تولد، اعضا در اختیار تیم پیوند قرار می گیرد.

فرآیند اهدای عضو پیچیده و چندمرحله ای است. در هر مورد، حدود ۸۰ نفر درگیر اجرای دقیق و هماهنگ آن هستند. از میان این تیم بزرگ، هماهنگ کننده یا «کوردیناتور» مهم ترین نقش را ایفا می کند. او اولین شخصی است که با فرد مرگ مغزی و خانواده اش ارتباط می گیرد، معاینه اولیه را انجام می دهد، مراقبت های حیاتی را پیگیری می کند و با خانواده برای گرفتن رضایت گفت و گو می کند. همینطور وظیفه هماهنگی با تیم های پزشکی، پیوند، وزارت بهداشت و بانکهای عضو را نیز بر عهده دارد.

بیش از ۲۵ هزار نفر در لیست انتظار پیوند عضو در ایران قرار دارند

در حال حاضر، بیشتر از ۲۵ هزار نفر در لیست انتظار پیوند عضو در ایران قرار دارند. قبل از دوران کرونا، روزانه ۷ تا ۱۰ نفر از بیماران فهرست انتظار به علت نرسیدن عضو جان خودرا از دست می دادند. در دوره همه گیری، با کاهش چشم گیر آمار اهدای عضو، شاخص PMP (تعداد اهدا به ازای هر یک میلیون نفر) به ۲. ۷ رسید و بعد از آن هنوز به وضعیت قبل از کرونا بازنگشته ایم. هم اینک این شاخص حدود ۱۳ است، در صورتیکه جمعیت کشور افزایش پیدا کرده و شمار بیماران نیازمند بیشتر شده است.
با وجود این چالش ها، ایران جایگاه نخست اهدای عضو از مرگ مغزی در منطقه و آسیا را داراست، اما در سطح جهانی هنوز در رتبه ۳۱ قرار دارد. اسپانیا، با PMP نزدیک به ۴۸، رتبه اول جهان را در اختیار دارد و ایران همچنان نیازمند رشد چشم گیر در این حوزه می باشد.

هر فرد مرگ مغزی می تواند با اهدای ۸ عضو اصلی جان بیماران را از مرگ نجات دهد

هر فرد مرگ مغزی می تواند با اهدای ۸ عضو اصلی شامل قلب، دو ریه، دو کلیه، کبد، لوزالمعده و روده ها، جان بیماران را از مرگ نجات دهد. همینطور تا ۵۳ نوع بافت مانند قرنیه، دریچه قلب، پوست، استخوان و تاندون نیز قابل پیوند است که خیلی از آنها می توانند زندگی بیماران را از ناتوانی به سلامت برگردانند.
در سال گذشته، ۱۴۶۲ کلیه از مرگ مغزی و ۱۶۳۶ کلیه از افراد زنده اهدا شده است. در همین مدت، ۸۹۸ پیوند کبد از مرگ مغزی و ۸۶ مورد از افراد زنده انجام شده است. همینطور ۱۱۱ قلب و ۸ ریه از افراد مرگ مغزی به بیماران نیازمند پیوند شده اند. کلیه و کبد بیشترین میزان پیوند را به خود اختصاص داده اند، برای اینکه شرایط فنی و بالینی پیوند آنها در مقایسه با ریه و قلب آسان تر است. در جهان، تنها حدود ۲۰ درصد ریه های مرگ مغزی برای پیوند مناسب هستند.

فرآیند اهدا محدودیت سنی ندارد!

فرآیند اهدا محدودیت سنی ندارد و از نوزادان چند روزه تا سالمندان بالای ۸۰ سال، در صورت برخورداری از سلامت اندام ها، می توانند اهداکننده باشند.
انجمن اهدای عضو ایرانیان، نهاد اصلی فرهنگ سازی در این حوزه می باشد و فعالیتهای خودرا در دو بخش زیرساختی و اجتماعی پیگیری می کند. در بخش زیرساختی، پروژه هایی مانند ثبت تمایل به اهدای عضو در گواهینامه، هماهنگی با وزارت آموزش وپرورش برای درج محتوای مرتبط در ده عنوان کتاب درسی، و مذاکرات بین نهادی با وزارت بهداشت و ثبت احوال اجرا شده است.
در حوزه اجتماعی نیز پویش های موردی نظیر هفته ملی اهدای عضو (۳۱ اردیبهشت تا ۶ خرداد) برگزار می گردد. در این هفته، همزمان در سراسر کشور و در ۲۴ شعبه فعال انجمن، با همراهی شهرداری، صدا و سیما، هنرمندان، روحانیون، رسانه ها و نهادهای فرهنگی، موجی ملی از آگاهی و دعوت به نام نویسی در اهدای عضو شکل می گیرد.
افزایش آگاهی عمومی، ساده سازی روند ثبت نام، آموزش به خانواده ها و پیوند میان نهادهای مسئول، مهم ترین ابزارهای ارتقاء فرهنگ اهدای عضو هستند. قلب های قرمز روی گواهینامه ها امروز فقط یک نماد نیستند، بلکه نشان گر تحول فرهنگی عمیقی اند که درحال تشکیل در ایران است. تحولی که می تواند هر روز، جان های بیشتری را نجات دهد.

درک مرگ مغزی؛ نجات جان ها با ثبت یک تصمیم انسانی

فرهنگ اهدای عضو، بیشتر از آنکه نیازمند تبلیغ باشد، نیازمند درک عمیق مفاهیم زیستی، پزشکی و انسانی است. یکی از چالش های جدی در راه توسعه این فرهنگ، عدم شناخت عمومی از تفاوت مرگ مغزی و کماست. برای بسیاری، مشاهده ی ضربان قلب در یک فرد مرگ مغزی کافی ست تا تصور کنند او هنوز زنده است. همین تصور اشتباه، خانواده را در تصمیم گیری سرنوشت ساز درباره ی اهدای عضو مردد می کند.

در حالی که در حالت کُما، ساختار مغز سالم می باشد و تنها کارکرد موقتی آن مختل شده و امکان بازگشت وجود دارد، در مرگ مغزی، به دلیل عواملی مانند خونریزی مغزی، تومور یا ضربه شدید، مغز گرفتار تورم می شود و جمجمه که ساختاری استخوانی و بسته است، اجازه گسترش به مغز را نمی دهد. بنابراین، فشار داخل جمجمه افزایش پیدا کرده و جریان خون به مغز قطع می شود. زمانیکه خون به سلول های مغز نرسد، سلول ها یک به یک از بین می روند، متلاشی می شوند و دیگر قابل برگشت نیستند.
آنچه از مغز باقی می ماند، توده ای متعفن، بی شکل و بی عملکرد است که در موارد خاص، بعد از برداشت اعضاء بدن و برای مثال برداری، حتی نیاز به باز کردن جمجمه وجود دارد. اینجاست که مشخص می شود مغز در عمل نابود شده و چیزی از آن باقی نمانده است.
این حقیقت بیولوژیک باید با شفافیت در جامعه مطرح شود. آموزش درست درباره ی مرگ مغزی، مقدمه ای ست بر پذیرش اهدای عضو. زمانیکه مردم بدانند فرد مرگ مغزی دیگر بازنمی گردد، تصمیم گیری برای اهدای عضو نه فقط ساده تر، بلکه تبدیل به یک انتخاب روشن و انسانی می شود.

در خیلی از موارد، خانواده ها هنگام مواجهه با مرگ مغزی عزیزشان، گرفتار تعارض شدید عاطفی می شوند و آنها نمی دانند که آیا فرد متوفی مایل به اهدای عضو بوده یا نه، و از طرف دیگر، نگرانند که تصمیم اشتباهی بگیرند. همین تردید موجب می شود تصمیم گیری دشوار، طولانی و در موارد زیادی نا ممکن شود.
بررسی ها در ایران و سایر کشورها نشان داده است زمانیکه خانواده از پیش بداند فرد در زمان حیات خود تمایل به اهدای عضو داشته، میزان رضایت برای اهدای عضو از ۴۸ درصد به بیشتر از ۹۰ درصد بیشتر می شود. همین آگاهی از تمایل فرد می تواند جان ده ها انسان را نجات دهد.
خلاصه اینکه آمار پیوند اعضا در ایران طی سال قبل شامل ۱۴۶۲ کلیه از مرگ مغزی، ۱۶۳۶ کلیه از افراد زنده، ۸۹۸ پیوند کبد از مرگ مغزی، ۸۶ کبد از افراد زنده، ۱۱۱ پیوند قلب و ۸ پیوند ریه بوده است. این حقیقت بیولوژیک باید با شفافیت در جامعه مطرح شود. همین تردید باعث می شود تصمیم گیری دشوار، طولانی و در موارد زیادی نا ممکن شود.